Dünyanın önde gelen enerji şirketleri, Muammer Kaddafi rejiminin devrilmesinin üzerinden yaklaşık 15 yıl geçmesinin ardından yeni petrol ve gaz rezervleri arayışıyla Libya’ya yeniden ilgi göstermektedir. Bu doğrultuda, ülkenin yatırım fırsatlarını uluslararası kamuoyuna tanıtmak amacıyla düzenlenen Libya Enerji ve Ekonomi Zirvesi (LEES) 2026, başkent Trablus’ta gerçekleştirildi. Afrika’nın kanıtlanmış en büyük petrol rezervlerine sahip olan Libya, uzun süredir devam eden siyasi istikrarsızlık ve güvenlik sorunlarına rağmen, bu tür stratejik organizasyonlar aracılığıyla enerji sektöründe uluslararası aktörleri yeniden sahaya çekmeyi ve ekonomik kalkınma için gerekli olan yabancı sermayeyi harekete geçirmeyi hedeflemektedir. Libya yönetiminin zirve kapsamında, üretimde istikrar sağlama, doğal gaz kaynaklarını ekonomiye kazandırma ve uzun vadeli enerji yatırımlarını destekleyecek daha elverişli bir yatırım ortamı oluşturma konusunda açık bir irade ortaya koyduğu söylenebilir. Diğer yandan Libya 17 yılın ardından ilk kez 2025′ te 11’i karada, 11’i denizde olmak üzere 22 blokta petrol ve doğal gaz arama ve üretim ihalesine çıktığını duyurmuştu. Bu İhale, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ile birçok yabancı şirketin yoğun ilgisini çekmişti. Şubat ayı içinde sonuçlarının duyurulması planlanan ihale ile uluslararası enerji şirketlerinin arama ve üretim faaliyetleri çerçevesinde Libya’ya yıllık 3-4 milyar dolarlık yatırım yapması beklenmektedir. Nitekim zirve süreci, söz konusu ihalelere yönelik bu yoğun ilgiyi somutlaştıran gelişmelere sahne olmuş ve zirvede Libya Ulusal Petrol Kurumu ile uluslararası petrol şirketleri arasında bir dizi iş birliği anlaşması ve mutabakat zaptı (MoU) imzalanmıştır.
Libya Enerji ve Ekonomi Zirvesi 2026 Uluslararası Anlaşmalara Sahne Oldu
Trablus’ta düzenlenen zirve, enerji sektöründe üretimi artırma, yatırımları hızlandırma ve uluslararası ortaklıkları derinleştirme hedefi doğrultusunda birçok anlaşmaya ev sahipliği yaptı. Bu kapsamda Libya, petrol üretimini artırmak ve enerji altyapısını modernize etmek amacıyla ABD ve Fransa merkezli enerji şirketleriyle toplamda 20 milyar dolarlık bir anlaşma imzalamıştır.
Libya Ulusal Petrol Şirketi’ne (NOC) bağlı Waha Petrol Şirketi aracılığıyla imzalanan 25 yıllık anlaşma, ABD’li ConocoPhillips ile Fransız TotalEnergies’i kapsamaktadır. Anlaşma kapsamında şirketlerin Libya’ya hem finansman hem de teknik destek sağlayarak üretim kapasitesini artırması beklenmektedir. Söz konusu yatırım hayata geçirilirse, Libya’nın günlük petrol üretiminin 850 bin varil artabileceği öngörülmektedir. Nitekim Başbakan Abdulhamid Dibeybe, Waha anlaşmasının tek başına uzun vadede yüz milyarlarca dolarlık gelir yaratma potansiyeline sahip olduğunu ifade etmiştir. Libya bu stratejik hamle ile yabancı finansmanla ülkenin enerji altyapısını modernize etmeyi ve küresel pazar payını büyütmeyi hedeflemektedir. Ayrıca Libya hükümeti zirve kapsamında ABD’li petrol şirketi Chevron ile potansiyel arama ve geliştirme fırsatlarının değerlendirilmesine ilişkin bir mutabakat zaptı ve Mısır Petrol Bakanlığı ile de bir iş birliği anlaşması imzalamıştır.
Libya’nın enerji sektörünü yeniden yapılandırma sürecinde kurduğu dış ortaklıklar, iç savaş döneminde zedelenen uluslararası güvenin yeniden tesisi açısından kritik önemdedir. Bu çerçevede küresel enerji sektöründeki önemli aktörlerin sürece dâhil olması, Libya’nın enerji piyasasına daha güçlü bir geri dönüş yapması anlamına gelmektedir. Ayrıca ülkeye yönelen yabancı sermaye, eskimiş petrol altyapısının yenilenmesini ve üretim verimliliğinin artmasını destekleyebilir. Bununla birlikte, siyasi istikrarsızlık ve güvenlik sorunlarının üretimde sürdürülebilirlik açısından risk üretmeye devam ettiği söylenebilir.
Libya-Türkiye Enerji İş birliği
Türkiye açısından bakıldığında, enerji arz güvenliği stratejisinde kaynak çeşitlendirmesi sağlama ve 2019’da Libya ile imzalanan Deniz Yetki Alanları Mutabakatı çerçevesinde Doğu Akdeniz’deki konumunu pekiştirme hedefleri, Trablus’ta düzenlenen Libya Enerji ve Ekonomi Zirvesi’ne katılımı ve Libya’nın 17 yıl aradan sonra yeniden açtığı petrol-doğalgaz arama ve üretim ihalelerine yönelimi stratejik hale getirmektedir. Bu kapsamda Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, Türkiye–Libya Karma Ekonomik Komisyonu’na (KEK) başkanlık etmek ve zirveye katılmak üzere bulunduğu Trablus’ta, Libya Ulaştırma Bakanı ve KEK Eşbaşkanı Muhammed Şuhubi ile hidrokarbon, yenilenebilir enerji ve madencilik alanlarında iş birliğini güçlendirmeye dönük bir mutabakat zaptı imzalamıştır. Bayraktar, iki ülke arasında enerji iş birliğinin 2026’da somut çıktılar üretmeye başlayacağını ve Şubat 2026’da yapılacak ihalelere Türkiye’nin katılacağını açıklamıştır. Libya Petrol Bakanı Abdussadık’ın özellikle açık deniz bloklarında Türkiye’nin bazı sahaları kazanma olasılığının yüksek olduğuna dair değerlendirmesi ise, Türkiye’nin önceki dönemde geliştirdiği askeri, diplomatik ve ekonomik iş birliklerinin enerji sektörüne olumlu yansıması olarak yorumlanabilir.
Vahap Yıldız – Sakarya Üniversitesi, Ortadoğu Enstitüsü, Afrika Çalışmaları
