Somali ile ilişkiler son dönemde kıtadaki etkinliği hızla artan Türkiye’nin Afrika politikası açısından özel bir öneme sahiptir. 2010’ların başından itibaren hızlı bir gelişim sürecinin yaşandığı ilişkilerde iki ülke birçok alanda işbirliği geliştirmiştir. Bu alanların en önemlilerinden biri ise askeri işbirliğidir. İlk döneminde büyük oranda Türkiye’nin, Somali’nin güvenlik kurumlarının kapasitesini artırmak amacıyla sağladığı destek üzerine inşa edilen askeri işbirliğinin seyrine ise son yıllarda bölgesel rekabet ve Türkiye’nin ülkede hızla artan stratejik yatırımlarının güvenliği konuları yön vermektedir.
Türkiye ciddi güvenlik sorunları ile karşı karşıya olan Somali’nin askeri kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla yoğun bir çaba içerisinde olmuştur. İki ülke arasında 2010 yılında imzalanan Askeri Alanda Eğitim, Teknik ve Bilimsel İşbirliğine İlişkin Çerçeve Anlaşması ilerleyen dönemde sayısı artacak olan askeri işbirliğini geliştirmeye yönelik adımların ilk örneklerinden biridir. Bu adımı 2012’de imzalanan Askeri Eğitim İşbirliği Anlaşması ve 2015’te imzalanan Savunma Sanayi İşbirliği Anlaşması takip ederken iki ülke arasındaki askeri işbirliğinin en somut göstergelerinden biri ise TÜRKSOM Askeri Eğitim Üssü’nün Eylül 2017’de açılması olmuştur. Türkiye’nin Mogadişu’da açtığı bu üste binlerce Somali askerine eğitim verilmiştir. Gerçekleştirilen anlaşmalar ve eğitim faaliyetlerinin yanı sıra Türkiye-Somali askeri işbirliğinin bir diğer önemli göstergesi de silah tedarikleridir. Bu kapsamda Türkiye’nin tedarik ettiği zırhlı araçlar, TB2 ve AKINCI insansız hava araçları ile T-129 ATAK helikopterleri gibi gelişmiş silahlar Somali ordusunun güvenlik tehditleriyle mücadele kapasitesini büyük oranda artırmıştır.
2010’ların başından itibaren önemli bir ilerleme kaydeden Türkiye-Somali askeri ilişkileri son yıllarda ise giderek artan bir hareketliliğe sahne olmaktadır. Bu dönemde bölgede yaşanan gerginliklerin de büyük etkisiyle Türkiye ve Somali daha yakın bir güvenlik işbirliği geliştirmeye yönelik adımlar atarken bu durum Türkiye’nin bölgedeki askeri faaliyetlerini artırmasını beraberinde getirmiştir. İki ülke arasında 8 Şubat 2024’te imzalanan Savunma ve Ekonomik İş Birliği Çerçeve Anlaşması bu doğrultuda atılan önemli bir adım olmuştur. Anlaşma kapsamında Somali’nin deniz güvenliğini on yıl süre ile Türkiye sağlayacaktır. Anlaşmayı takip eden dönemde Türkiye’nin Somali’deki deniz gücü hareketliliği artmaya başlarken Ekim 2024’te Somali’ye gönderilen Oruç Reis sismik araştırma gemisine refakat ve koruma sağlamak amacıyla görevlendirilen savaş gemileri bunun ilk önemli örneklerinden olmuştur. Türkiye’nin Somali’deki askeri hareketliliğinin 2026 yılı başından itibaren tekrar ivme kazandığı görülmektedir. Türkiye bu dönemde gerçekleştirdiği F-16 savaş uçağı, hava savunma sistemi, radar ve tank sevkiyatları ile Somali’deki askeri varlığını büyük oranda artırmıştır. Bunun yanı sıra bölgede görev yapacak olan Çağrı Bey sondaj gemisinin güvenliğini sağlamak amacıyla Somali’ye gönderilen savaş gemileri de Türkiye’nin bölgedeki askeri varlığını desteklemektedir.
Melih Yıldız – Sakarya Üniversitesi, Ortadoğu Enstitüsü, Afrika Çalışmaları
