Silahlanma faaliyetleri dünyanın diğer coğrafyalarında olduğu gibi Afrika ülkelerinin güvenlik politikalarında da önemli bir yer tutmaktadır. Bu bağlamda Afrika’nın, ekonomik kapasitesinin çok üzerinde bir silahlanma faaliyeti içerisinde olduğunu söylemek mümkündür. Kıta devletlerinin 2001-2025 döneminde dünya silah ithalatındaki toplam payı yaklaşık yüzde 9,7’dir. Bununla birlikte bu payın çok büyük bir kısmını kıtanın en büyük silah ithalatçıları olan Mısır, Cezayir ve Fas’ın silah ithalatları oluşturmaktadır. Mısır’ın bu dönemde Afrika’nın silah ithalatındaki payı yüzde 34,4 olurken Cezayir’in yüzde 26,5 ve Fas’ın ise yüzde 10,7’dir. Güney Afrika, Sudan, Nijerya, Angola, Etiyopya ve Uganda ise kıtanın diğer önemli silah ithalatçıları konumunda yer almaktadır.
Silah tedariki kıta dışı aktörlerin Afrika ülkeleri ile ilişkilerini geliştirmeleri ve kıtadaki etkinliklerini artırmalarının en etkili yollarından biridir. Bu sebeple silah tedarikçileri kıtanın silah ithalatındaki paylarını artırmak amacıyla giderek artan bir rekabet içerisindedir. Bu rekabetteki en güçlü aktörlerden biri ABD’dir. Washington’un bu pozisyonunun en önemli destekçisi ise kıtanın en büyük silah ithalatçılarından olan Mısır ve Fas ile derin güvenlik ilişkilerinin bir yansıması olarak her iki devletin de en büyük silah tedarikçisi konumunda yer almasıdır.
Afrika’nın bir diğer büyük silah tedarikçisi ise Rusya’dır. Moskova’nın da, Washington ile benzer şekilde kıtanın en büyük silah ithalatçıları ile olan ilişkileri bu pozisyonunu desteklemektedir. Bu bağlamda Rusya yakın askeri ilişki içerisinde olduğu, kıtanın en büyük silah ithalatçılarından biri olan Cezayir’in en büyük tedarikçisi konumundadır. Bunun yanı sıra Rusya her ne kadar 2020’lerde bu pozisyonunu kaybetmiş olsa da özellikle Cumhurbaşkanı Abdulfettah es Sisi döneminde Mısır’ın en önemli silah tedarikçileri arasında yer almıştır. Rusya ayrıca Uganda, Etiyopya ve Angola başta olmak üzere Sahraaltı Afrika devletlerinin silahlanma faaliyetlerinde önemli bir rol oynamıştır.
Kıtanın bir diğer önemli silah tedarikçisi de Çin’dir. Afrika ile görece kısa süre içerisinde güçlü ekonomik ilişkiler geliştiren Pekin’in kıta ile ilişkilerinin güvenlik boyutu da son dönemde ivme kazanırken silah ihracatı bunun en önemli göstergelerinden biri olmuştur. Her ne kadar kıtanın en büyük silah ithalatçıları olan Kuzey Afrika ülkeleri ile Washington ve Moskova kadar güçlü bir silah ticareti ilişkisi geliştirememiş olsa da Sahraaltı Afrika ile geliştirdiği ilişki Çin’i kıtanın en büyük silah tedarikçilerinden birine dönüştürmüştür. 2021-2025 döneminde 23 devlete silah tedarik eden Pekin bölgenin silah ithalatının yüzde 22’sinin kaynağı olarak Sahraaltı Afrika’nın en büyük silah tedarikçisi konumunda yer almıştır.
Dünyanın en büyük silah ihracatçılarından biri olan Fransa’nın Afrika silah ithalatındaki payını ise çok büyük oranda Mısır ve Fas’a yönelik gerçekleştirdiği ihracat oluşturmaktadır. Fransa her ne kadar 2010’ların ikinci yarısında 20 Sahraaltı Afrika devletine silah tedariki gerçekleştirerek yüzde 9,5 pay ile bölgenin en büyük üçüncü tedarikçisi konumunda yer almış olsa da Paris son yıllarda Afrika’da gerileyen nüfuzuna paralel olarak bu pozisyonunu kaybetmektedir.
Geleneksel silah tedarikçilerinin yanı sıra Afrika’nın son dönemdeki bir diğer önemli tedarikçisi ise Türkiye’dir. Afrika’ya yönelik hızla artan silah ihracatı Türkiye’nin kıta ile ilişkilerinin en önemli sütunlarından birine dönüşmüştür. Bir yandan Kuzey Afrika ülkeleri ile savunma ilişkilerini geliştiren Ankara diğer yandan Sahraaltı Afrika’da birçok ülkeye silah tedarik ederek pozisyonunu kıta genelinde güçlendirmektedir. Bu bağlamda sağlanan ivme 2021-2025 döneminde Türkiye’yi yüzde 11 pay ile yüzde 12 paya sahip olan Rusya’nın hemen ardından Sahraaltı Afrika’nın en büyük üçüncü büyük tedarikçisi konuma getirmiştir. Türkiye’nin bölgeye yönelik silah ihracatında ise Sahel devletleri ile Nijerya öne çıkmaktadır.
Melih Yıldız – Sakarya Üniversitesi, Ortadoğu Enstitüsü, Afrika Çalışmaları
